Cách đọc bản vẽ kỹ thuật: Hướng dẫn toàn diện

Việc biết cách đọc bản vẽ kỹ thuật là điều cần thiết để thiết kế một sản phẩm. Bản vẽ kỹ thuật, còn được gọi là bản vẽ cơ khí hoặc bản vẽ kỹ thuật công trình, truyền đạt thông tin thiết kế, thông số kỹ thuật và hướng dẫn. Hãy coi nó như ngôn ngữ của các kỹ sư cơ khí. Bản vẽ kỹ thuật không thể thay thế cho thiết kế hỗ trợ máy tính 3D (CAD) , mặc dù CAD là một công cụ tuyệt vời để thể hiện sản phẩm. Nhưng CAD không cung cấp thông tin mà bản vẽ kỹ thuật cung cấp. 

Bản vẽ kỹ thuật bao gồm nhiều phần khác nhau, mỗi phần sử dụng các yếu tố và kỹ thuật khác nhau để thể hiện chính xác và chi tiết về bộ phận được mô tả. Các yếu tố cơ bản của bản vẽ kỹ thuật bao gồm đường nét, kích thước và tỷ lệ. 
 

Đường nét phác thảo hình dạng, xác định các cạnh và thể hiện các đặc điểm khác nhau. Để hiểu được bản vẽ kỹ thuật, bạn cần làm quen với các loại đường nét khác nhau. Các loại đường nét thường được sử dụng bao gồm:
 
- Đường kẻ liền mạch, dày: biểu thị đường viền hoặc các cạnh.

- Đường liền mạch, mảnh: được sử dụng cho các đường giao nhau tưởng tượng, đường chiếu, đường gạch chéo, đường uốn cong, đường viền của các mặt cắt quay và các đường tâm ngắn.

- Đường nét đứt, mảnh: cũng có thể là đường nét dày, nhưng phải nhất quán trong toàn bộ bản vẽ. Biểu thị các đường nét khuất và các cạnh khuất.

- Đường nét đứt, dày có chấm: biểu thị yêu cầu về bề mặt.

- Các đường nét đứt, mảnh có chấm: các đường trục nằm phía trước các mặt cắt.

- Đường kẻ mảnh có đầu dày: xác định mặt phẳng mà chi tiết được cắt. Nếu đường cắt nằm trên nhiều hơn một mặt phẳng, sự thay đổi hướng được biểu thị bằng các đầu dày hơn.

- Đường zigzag mỏng, liên tục: báo hiệu điểm ngắt khi cần rút ngắn một phần để dễ quan sát hơn.

- Vẽ tay liên tục: biểu thị các đoạn ngắt quãng hoặc cắt ghép.

- Các đường gạch dài, mảnh và đường gạch đôi ngắn: thể hiện các thành phần liền kề và cả các vị trí thay thế hoặc cực đoan. Tại những vị trí có đường cong, các đường này biểu thị đường viền ban đầu trước khi uốn. Cũng có thể thể hiện các bộ phận nằm phía trước đường mặt phẳng cắt.

- Đường cắt mặt cắt: được vẽ ở góc 45˚, dùng để thể hiện hình chiếu bên trong của các vùng đặc trên đường mặt phẳng cắt.

Kích thước cung cấp thông tin định lượng về kích thước, hình dạng và vị trí của các yếu tố khác nhau trong bản vẽ kỹ thuật. Kích thước thường được biểu thị bằng các giá trị số và ký hiệu, đảm bảo sao chép hoặc sản xuất chính xác. Cách đọc kích thước bản vẽ rất dễ. Ví dụ, "Ø" biểu thị đường kính, "H" biểu thị chiều cao, hoặc "L" biểu thị chiều dài. 

Tỷ lệ trong bản vẽ kỹ thuật được sử dụng để thể hiện các đối tượng hoặc cấu trúc một cách tương xứng trong không gian vẽ hạn chế. Chúng thiết lập mối quan hệ giữa bản vẽ và kích thước thực tế của đối tượng. Một số tỷ lệ bao gồm 1:1, 1:2, 1:5 hoặc 1:10, trong đó số đầu tiên biểu thị kích thước bản vẽ, và số thứ hai biểu thị kích thước thực tế. Tỷ lệ đảm bảo rằng các phép đo và tỷ lệ chính xác được duy trì trong bản vẽ.
 

Để đọc hiểu bản vẽ kỹ thuật một cách chính xác, cần phải nắm vững các quy ước và tài liệu tham khảo thường được sử dụng. 
 

ISO 128 là tiêu chuẩn quốc tế về các ký hiệu trực quan được sử dụng trong bản vẽ kỹ thuật. Các ký hiệu tiêu chuẩn hóa đại diện cho các yếu tố, thành phần hoặc vật liệu khác nhau. Ví dụ, dấu cộng hoặc dấu trừ – như được hiển thị ở đây – thể hiện độ chính xác của phép tính gần đúng trong hộp thông tin.

Các chữ viết tắt và ký hiệu truyền đạt thông tin một cách ngắn gọn. Chúng có thể bao gồm các chữ viết tắt của vật liệu. Bảng tham khảo hoặc chú thích trong bản vẽ cung cấp giải thích cho những điều này.
 

Dưới đây là bản vẽ của một nắp hình nón, có chức năng bảo vệ các chi tiết khỏi hư hại, mảnh vụn, hơi ẩm và chất lỏng xâm nhập trong quá trình sản xuất, lưu trữ và vận chuyển.
 

 

Chúng ta hãy bắt đầu với hộp thông tin ở phía bên phải của bản vẽ kỹ thuật. Đây là một ví dụ về khung tiêu đề của bản vẽ kỹ thuật, cho biết nhà thiết kế sản phẩm. Ở phía dưới khung tiêu đề, bản vẽ kỹ thuật cơ khí cung cấp các thông tin khác giúp bạn hiểu rõ hơn về nắp. Xem bên dưới để được hướng dẫn cách hiểu bản vẽ kỹ thuật. 

Các số liệu trong bảng được tính bằng milimét.

Đây là tiêu chuẩn và có nghĩa là bạn không nên lấy số đo từ chính bản vẽ. Kích thước được ghi trong bản vẽ đã cung cấp cho bạn thông tin cần thiết.

Sau khi sản xuất, tất cả các bộ phận đều có sự sai lệch nhỏ về kích thước thực tế. Dung sai tuyến tính là lượng sai số cho phép về kích thước của sản phẩm.

Hình chiếu mà chiếc mũ được hiển thị. Chỉ có Mỹ, Anh, Nhật Bản, Úc và Canada sử dụng phép chiếu góc ba. Tất cả các quốc gia khác sử dụng phép chiếu góc một. 

Bản vẽ kỹ thuật hình côn kèm thông số kỹ thuật

Dung sai góc của một kích thước. Giống như dung sai tuyến tính, thông số này cho biết mức độ sai số cho phép.

Khi bán kính của các đoạn uốn cong hoặc các đoạn bo tròn (làm tròn góc của một chi tiết) bằng nhau, hoặc nếu có một bán kính nào đó chiếm ưu thế, theo tiêu chuẩn thì không vẽ kích thước bán kính lên hình ảnh. Thay vào đó, nó được ghi chú là bán kính không xác định. 

Một yêu cầu đối với thiết kế ép phun. Được tính bằng độ, góc nghiêng được đo từ trục thẳng đứng của khuôn để tính đến sự co ngót. Lưu ý, vật liệu hiển thị trong khung là LDPE, một loại nhựa nhiệt dẻo phổ biến.
 

Dưới đây là một phần của bản vẽ kỹ thuật, cùng với chú giải. Chúng ta đã biết rằng các số đo được tính bằng milimét, vì vậy, ví dụ, chỉ cần đối chiếu d1 (kích thước 1) với bảng, và ta thấy rằng nó có kích thước 11,3 mm. D2 là 13,2 mm, và cứ thế tiếp tục.

Hình vẽ minh họa cách đọc kích thước.

 

Hãy biết cách đọc bản vẽ khi nói đến dung sai, đây là một thông tin tiêu chuẩn. Trong khung tiêu đề của bản vẽ kỹ thuật, bạn sẽ thấy ba cột. Mỗi cột biểu thị dung sai của một kích thước, tùy thuộc vào số chữ số thập phân của kích thước đó. Vì vậy, cột có tiêu đề 0 có nghĩa là kích thước không có chữ số thập phân, trong khi 0.0 là kích thước có một chữ số thập phân và 0.00 là kích thước có hai chữ số thập phân.

Ví dụ, hãy xem kích thước của d1 trong bản vẽ, là 11,3 mm. Kích thước này nằm trong khoảng 10-30 mm. Để tìm dung sai, ta tra cột có tiêu đề 0,0, vì 11,3 chỉ có một chữ số thập phân. Do đó, dung sai xấp xỉ 0,20 mm.
 

Để hiểu bản vẽ cơ khí, cần phải biết ý nghĩa của phép chiếu góc ba. 

Phép chiếu góc ba cho kỹ sư biết rằng hình chiếu từ trên xuống của sản phẩm nằm phía trên hình chiếu từ phía trước, và hình chiếu từ bên phải được vẽ ở phía bên phải của hình chiếu đứng. So sánh điều này với phép chiếu góc một, trong đó hình chiếu từ trên xuống nằm phía dưới hình chiếu từ phía trước và hình chiếu từ bên phải được vẽ ở phía bên trái của hình chiếu đứng.
 

Hình ảnh chiếu góc thứ nhất và góc thứ ba

Mặc dù bản vẽ kỹ thuật trong ví dụ trên hiển thị ký hiệu và ghi rõ đây là hình chiếu của bên thứ ba, một số nhà thiết kế chỉ đơn giản hiển thị ký hiệu mà không ghi chú.
 

Cách sử dụng và trích xuất thông tin từ bản vẽ kỹ thuật khá đơn giản. Hãy đọc kỹ bản vẽ kỹ thuật để trích xuất dữ liệu và thông tin liên quan đến kích thước, thông số kỹ thuật hoặc các chi tiết liên quan khác. Bảng và biểu đồ thường sắp xếp dữ liệu một cách có cấu trúc. Hãy tìm kiếm các mẫu hoặc mối quan hệ trong bảng, chẳng hạn như thứ tự tăng dần hoặc giảm dần, nhóm các mục tương tự hoặc các danh mục.

Việc đọc bản vẽ bao gồm việc xem tiêu đề cột, mô tả nội dung của mỗi cột. Các tiêu đề này cung cấp một chỉ dẫn rõ ràng về dữ liệu hoặc thông số được trình bày trong bảng. Hãy chú ý đọc cả từng hàng trong bảng, tương ứng với một thông tin cụ thể.
    
Hãy chú ý đến đơn vị đo lường được chỉ định trong bảng. Các đơn vị có thể được bao gồm trong tiêu đề cột hoặc được chỉ ra trong một ghi chú hoặc chú thích riêng biệt.
Các bảng và biểu đồ trong bản vẽ kỹ thuật có thể tham chiếu đến các phần, hình vẽ hoặc ghi chú khác trong bản vẽ hoặc tài liệu kèm theo. Việc tham chiếu chéo cho phép bạn tìm thêm thông tin hoặc ngữ cảnh liên quan đến dữ liệu trong bảng.

Hãy kiểm tra xem có bất kỳ ghi chú, chú thích hoặc chú giải nào đi kèm cung cấp giải thích, làm rõ hoặc thông tin bổ sung về các mục trong bảng hay không. Những ghi chú này có thể giúp giải thích các thuật ngữ, chữ viết tắt hoặc ký hiệu cụ thể được sử dụng trong bảng.

Bảng hoặc biểu đồ có thể chỉ ra các phạm vi, dung sai hoặc giới hạn cụ thể liên quan đến dữ liệu được trình bày. Việc đọc bản vẽ cơ khí đòi hỏi phải chú ý đến những chi tiết này để hiểu phạm vi hoặc khả năng áp dụng của thông tin.
 

Cuối cùng, có nhiều loại bản vẽ kỹ thuật khác nhau được sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau để thể hiện các khía cạnh của thiết kế hoặc hệ thống. Bất kể loại nào, việc đọc bản vẽ kỹ thuật một cách chính xác đều đòi hỏi phải hiểu các ký hiệu và bảng biểu liên quan.   

 

Việc nắm vững các nguyên tắc cơ bản về đường thẳng, kích thước và tỷ lệ không chỉ đơn thuần là học một kỹ năng đọc tài liệu, mà chính là việc làm chủ "ngôn ngữ" giao tiếp chung của giới kỹ thuật toàn cầu. Dù công nghệ CAD 3D có phát triển đến đâu, bản vẽ kỹ thuật vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc truyền đạt những thông số chính xác nhất, từ dung sai tuyến tính đến các phương pháp chiếu góc phức tạp.

Bài viết liên quan: